close

Czy oddech od koncertów dobrze nam zrobił? Czym jest oddech w muzyce? Czy czasem zapominamy oddychać? Przy czym łapiemy oddech?

Z tymi pytaniami zmierzyli się nasi rozmówcy: Agnieszka Mendel i Maciek Hanusek z zespołu Tara Gayan oraz Tomek Dżaman.

Czym dla ciebie jest oddech?

Maciek Hanusek: Dla mnie to jest pomost, coś, co sprawia, że jestem połączony ze światem. Organicznie to odruch bezwarunkowy, reakcja, która sprawia, że coś absorbuję, wchłaniam świat. Nie da się tego zatrzymać i to sprawia, że jesteśmy połączeni ze światem. Taki łącznik, niewidzialna żyłka.

Agnieszka Mendel: O, to ciekawe z tym łącznikiem! Ostatnio mocno odczułam, że tym co łączy naszą duszę z ciałem jest oddech. W rozumieniu cielesnym, tu na ziemi, żyjemy tak długo jak oddychamy. To jest taka srebrzysta nić, która jest nieuchwytnym łącznikiem pomiędzy ciałem, które po nas pozostanie, kiedy stąd odejdziemy, a tym, czym być może jesteśmy i czym będziemy kiedy zaczniemy wędrować dalej.

Tomasz Dżaman: Oddech jest przestrzenią i wolnością. Jeśli jest przestrzeń, to oddycha się swobodnie. Każdy oddech to taka filtracja rzeczywistości. Wdychamy tlen, wydychamy dwutlenek węgla i tak samo wdychamy czyjąś twórczość, a wydychamy swoją mieszankę otrzymanych bodźców w postaci swojej sztuki.

Jeśli oddech łączy człowieka ze światem i duszę z ciałem, to czym jest oddech w muzyce?

T.D: To taka rytmiczna fala, sinusoida wdechu i wydechu. W mojej muzyce, poprzez używanie loopów, powtarzalność jest bardzo znacząca, kolejne warstwy buduję na tej sinusoidzie, dzięki temu wszystko się spaja. Lubię śpiewać oddechem, dodawać go dużo do barwy głosu. Kiedy śpiewam, skupiam się na oddechu, myślę, ile go potrzebuję, aby zaśpiewać daną frazę. Moja nauczycielka śpiewu poleciła mi zaznaczać w utworze oddech na samym początku, kiedy zaczynam nad nim pracę.

M.H: Dobre pytanie. Pracuję teraz na miksem i chyba czas zastanowić się czy mój utwór ma w sobie wystarczająco dużo oddechu… Jeśli rozumieć oddech jako przerwę czy pauzę, to jest tym, co pozwala zrównoważyć napięcie. Przestrzeń pomiędzy dźwiękami to miejsce, w którym tak naprawdę jest muzyka. Przecież utwór Johna Cage’a 4:33 jest zagrany na samym „oddechu”. To jedna, długa pauza. I to jest świetne! W muzyce jest to więc umiejętność tworzenia niedopowiedzianej i nieumeblowanej przestrzeni dla wyobraźni słuchacza.

A.M: W hinduizmie oddech, oprócz wielu innych znaczeń, oznacza również miarę czasu. Spędziłam sporą część swojego życia w teatrze Gardzienice, gdzie pracowaliśmy dużo z muzyką i przez wiele lat zajmowaliśmy się badaniem muzyki antycznej Grecji. Szukaliśmy klucza między innymi poprzez analizę sąsiedzkich rytmów bałkańskich, zarówno starożytnych jak i współczesnych. Doszliśmy do tego, że bardzo istotną rolę w muzyczności pełni oddech dźwięczny. To takie połączenie wokalizy i instrumentacji. Oddech więc kojarzy mi się z najgłębszą formą muzyki.

Czy wykorzystujecie oddech jako rodzaj dźwięku w swoich nagraniach?

A.M: Tu możemy mówić jednym głosem jako Tara Gayan. Jeszcze tego oficjalnie nie robiliśmy, ale jest to zbyt szerokie pole do eksploracji, żeby tam nie zajrzeć i z tego nie skorzystać. Być może będą to dźwięki nieco elektronicznie przetworzone, pocięte, samplowane, ale myślę, że to świetny punkt „wejścia” do zbudowania emocjonalnej warstwy utworu.

M.H: Jeszcze tego nie próbowałem w naszych utworach, ale od pewnego czasu chodziło mi po głowie zrobienie takiej polirytmii oddechowej, gdzie wdechy i wydechy idą równolegle do warstwy muzycznej lub nawet tworzą rytmizację. Oddech dodaje wspaniałego życia i energii utworowi. Ciekawe też by było nagrać oddechy instrumentalistów podczas koncertów, bardzo mnie interesuje czy rytm ich oddechów zgrałby się z rytmem utworu…

T.D: Planuję wydanie jednego utworu, gdzie oddech będzie bardzo mocno słyszalny. Dźwięki wdychania i wydychania są różne, a jednak połączone ze sobą i naturalne. Podczas miksu często wycina się oddechy, co bardzo pozbawia wokal naturalności. Myślę, że ich brzmienie jest kluczowe dla odczucia prawdy w utworze.

Jak oddech od pracy, koncertów, spotkań z ludźmi zadział u was w okresie pandemii?

T.D: Na początku było niestabilnie, był to niepewny okres, nikt nie wiedział, ile to będzie trwało… Wyjechałem na wieś, a niepewność powoli przeistaczała się w odpoczynek. Przed pandemią w każdy weekend jeździłem grać koncerty, a ta dłuższa przerwa od aktywności dała mi dużo spokoju.

M.H: My na początku 2020 roku dopiero dogrywaliśmy się do trio i zaczynaliśmy planować poważniejsze koncerty… i nagle wszystko się zatrzymało. Raczej wstrzymaliśmy oddech niż odetchnęli z ulgą.

A.M: To było jak trening nurka, który sprawdza, do ilu może policzyć zanim utonie.

M.H: Z drugiej strony bardzo szybko zaczęliśmy szukać alternatyw. Chcieliśmy wykorzystać ten czas na realizowanie celów, które sobie wyznaczyliśmy. Patrząc pod kątem menedżerskim, wiemy, że artyści powinni inwestować zarobione środki i swój czas, żeby w czasie zmniejszonych przychodów móc się utrzymać. Idąc tym tropem, wykorzystaliśmy ten czas na zdobycie dotacji i stworzenie własnego studia nagrań.

A.M: Zamknęliśmy się w domku w lesie, podziwiamy wschody słońca, słuchamy ptaków. Założyliśmy też przydomowy warzywniak, uprawiamy warzywa i owoce, jest cudownie!

M.H: Poza tym skupiliśmy się na relacjach i docenieniu tego, co się ma…

Czy utwory muzyczne mogą regulować oddech? Czego słuchacie, żeby się uspokoić, pomedytować?

T.D: Ostatnio często wracam do Bena Howarda, FINK, słucham dużo ambientu, Christiana Löfflera, którego elektroniczne utwory są mocno wizualne. Uspokaja mnie też minimalistyczna, powolna, ambientowa muzyka bliska duszy, wykorzystująca także orkiestrę kameralną, na którą składa się również oddech – taką muzykę tworzy na przykład RY X.

M.H: Nils Frahm, no i Islandia… Olafur Arnalds! Poza tym: Michael Brook, Kiasmos, Monolink.

A.M: Och, jest tego wiele. Ballake Sissoko – wszystko, co nagrał. Nick Cave, szczególnie „Push the sky away”. Możdżer – Danielson – Fresco „The Time”. Soundtrack z „Let the lovers stay alive”. Niklas Paschburg – odkrycie ostatnich dni. I jeszcze mniej chillowe, ale absolutnie ulubione więc też wprowadzające w strefę komfortu, Lola Marsh i Asaf Awidan.

Do rozmowy zaprosiłam dwie osoby, dla których świadomy oddech jest integralną częścią życia: Natalię Przybysz (piosenkarka, autorka piosenek) oraz Grzegorza Pawłowskiego (trener oddechu, life coach, fizyk, autor książek).

Czym jest oddech?

Grzegorz Pawłowski: Pytanie wydaje się proste, ale jest niezwykle obszerne. Oddech jest połączeniem, pomostem. Łączy ducha z ciałem, człowieka ze światem, to co wewnętrzne z tym, co na zewnątrz. Odżywia, pozwala się zbliżyć do siebie. Energia życiowa, aż w 70% pochodzi z oddechu, a dopiero potem z jedzenia. Przez oddech usuwamy także większość toksyn. To, jak oddychamy wpływa również na nasze relacje – jakość uczuć, emocji i dotyku jest połączona z jakością oddechu, to samo tyczy się doznań w sferze seksualnej. Oddech jest najlepszym znanym mi narzędziem rozpuszczającym stres i łączącym nas z intuicją.

Natalia Przybysz: Pierwsze, co mi przychodzi do głowy to słowa B.K.S. Iyengara – „The breath is the king of The mind”. Oddech jest ruchem i pojazdem dla dźwięków. Jest praną, energią życiową. Jest naszym wewnętrznym wiatrem. Bez oddechu nie ma dźwięku, mowy, śpiewu. W medytacji Oddech jest rytmem życia człowieka. Całe życie jest przepływem, oddychając podłączamy się do tego przepływu. Każdy wdech to jest branie, każdy wydech to oddawanie. Kiedy rozpoczynam medytację, odpowiadam sobie na pytanie gdzie jestem, z czym przychodzę. Z każdym wdechem myślę o spokoju, pozycji ciała, przypłynięciu do tu i teraz, a z każdym wydechem pozwalam sobie wypuścić napięcie, stres czy zmartwienia. Oddech na początku wymaga obserwacji, a dopiero potem możemy z nim pracować.

Oddech potrafi ogrzewać, wychładzać, transformować, więc: czy oddech jest żywiołem?

GP: Jak dla mnie oddech jest nadżywiołem, metażywiołem, który zasila wszystkie żywioły i wszystko w nas łączy.

NP: Oddech jest naszym wewnętrznym wiatrem, a jeśli wiatr jest żywiołem, najstarszym duchem świata, to… jak najbardziej. Człowiek się składa ze wszystkich żywiołów. Jesteśmy tym, co nas otacza. Wszelkie problemy biorą się z poczucia oddzielenia czy zawierzenia iluzji, że jesteśmy czymś innym niż żywioły.

Jak wykorzystujesz oddech w emisji głosu, kiedy stoisz przed publicznością i przemawiasz, prowadzisz warsztaty?

GP: Robię to intuicyjnie. Oczywiście podczas rozlicznych kursów i szkoleń również biznesowych, uczyłem się jak poprawnie używać głosu i oddechu jako narzędzia. Na pewno wpłynęło to na mój aktualny sposób mówienia. Jednak kiedy prowadzę zajęcia czy warsztaty, skupiam się na treści i nasycam oddechem mój przekaz. Wtedy jest on dużo głębszy. Wolę myśleć o oddechu jako o niezwykle ciekawym zjawisku niż jako o czynności fizycznej rozkładanej na części pierwsze przez pryzmat anatomii.

NP: Zanim wejdę na scenę, myślę o oddechu. On pomaga mi znaleźć się ze swoim umysłem i ciałem tam gdzie chcę być. Uspokajam i spowalniam oddech, wydłużam wydechy, robię przerwę po wydechu – to wszystko robię zanim wejdę na scenę, żeby opanować stres czy podniecenie. A kiedy śpiewam, to też myślę o oddechu, bo czasem potrzebuję go więcej, czasem mniej, czasem oddycham gęściej, czasem rzadziej.

Czy pamiętasz swoje pierwsze doświadczenie świadomego oddechu?

GP: Oczywiście, to megawspomnienie. To było ponad 25 lat temu, kiedy byłem jeszcze na studiach i trafiłem na zajęcia transformującego oddechu. Pamiętam doskonale jak czułem, że ulatniał się ze mnie stres, przepływały przez ciało różne odczucia, energie. Uwalniały się różne emocje. Doświadczyłem wówczas nieznanego wcześniej spokoju i relaksu. Odkryłem także, że świadomy oddech pomaga mi w podejmowaniu decyzji, bardziej racjonalnych decyzji, bo ciała połączonego z oddechem nie da się oszukać. Ciało pełniej nasycone oddechem jest źródłem głębszej prawdy.

NP: Pierwsze spotkanie z oddechem pamiętam z zabawy, którą mnie i mojej siostrze zorganizował wujek. Miałam jakieś sześć czy siedem lat. Ustawił nas na przeciwko siebie i wyobrażałyśmy sobie różne podróże, historie i światy, a wujek nam kazał świadomie oddychać. Pamiętam też jak miałam pierwsze lekcje śpiewu w wieku 12 lat i uczyłam się wydawać z siebie takie mocne, przeponowe wydechy. A pierwszy raz świadomie medytowałam jeszcze w podstawówce, była to taka podstawowa technika zazen, czyli liczenie oddechów.

Co zrobiła pandemia, dała nam oddech czy wstrzymała go?

GP: Dla wielu osób było to wstrzymanie oddechu, dla mnie w pewnej chwili też. Z jednej strony przymusowa przerwa od codziennych działań i rutyny była upragniona. Przyniosła dużo przemyśleń, pomogła zwrócić się do środka, bardziej odkryć siebie i na nowo poznawać świat, który nas otacza. Z drugiej strony, każdy z nas na chwilę zastygł. Pierwsza reakcja człowieka na taką sytuację to strach, zamrożenie, wstrzymanie oddechu. Tak jak to mamy w genach, na stres reagujemy ucieczką, walką lub zamrożeniem. Niektórzy więc rzucili się w wir intensywnej pracy, inni odcięli się zupełnie i zmienili życie o 180 stopni, a część osób po prostu „zamarła” w oczekiwaniu na dalsze wydarzenia.

NP: Myślę, że ta sytuacja zatrzymała nas, zaprosiła do zwolnienia, zauważenia gdzie jesteśmy i docenienia wszystkiego. Zadie Smith użyła takiego ładnego sformułowania w kontekście efektów pandemii ”global humbling”, czyli globalne spokornienie.

Na samym początku, kiedy to było takie demoniczne i niewiadome, wtedy było najstraszniej. Pandemia wywołała zatrzymanie i szok. Ja na szczęście byłam wtedy bardzo mocno zanurzona w praktyce jogi, dużo ćwiczyłam i to bardzo mi pomogło. Jako rodzina, z początku mocno się izolowaliśmy, wróciliśmy po miesięcznym pobycie w Indiach i tak naprawdę robiliśmy to samo co tam. Byliśmy jak zamknięci w kokonie z dziećmi, dom stawał się coraz bardziej domowy, spędzałam w nim dużo czasu. Kiedy już oswoiłam rzeczywistość bez pracy, zaczęłam się cieszyć innymi rzeczami. Udało mi się oddalić ten smutek, że mój zawód wydaje się niepotrzebny… Gdyby nie pandemia, nie dałabym sobie tyle uwagi, nie zaczęłabym jeździć konno i lepić z gliny, pływać i uprawiać pomidorów. Och, no i nagrałam płytę w czasie pandemii!

Czy to życie wpływa na rytm oddechu czy oddech na rytm życia?

GP: Obopólnie i wzajemnie. Możemy dostosować się do tego, co przynosi nam los i dzięki oddechowi przyjmować wszystko z większym spokojem.

Możemy także na tyle poznać swoje możliwości pracując z oddechem, że nauczymy się otwierać na nowe możliwości i zjawiska i w pewien sposób je przyciągać. Dostrajamy się swoim nastawieniem, czy tak zwaną wibracją do tego, co chcielibyśmy w swoim życiu przywitać. Przekładając to na język naukowy, rytm i tempo naszego oddechu wpływa na częstotliwość fal mózgowych. Kiedy oddychamy bardzo szybko, mózg dostraja swoje fale do tego rytmu, wchodząc w stan beta fal mózgowych, czyli bardziej stresowy. Spowalniając oddech uzyskujemy fale alfa, wchodząc tym samym w płytki stan medytacji – to także stan, w którym więcej dostrzegamy, głębiej czujemy. Mamy także fale theta, będące głęboką medytacją albo płytkim snem i delta, będące zwyczajowym stanem snu. Tak więc mózg może, w zależności od doznań, sterować naszym oddechem, ale również oddech może regulować częstotliwość fal mózgowych i tym samym wpływać na to, w jakim stanie umysłu będziemy.

NP: Obydwa te zjawiska zachodzą. Rozwijając relację ze swoim oddechem, możemy mieć na to wpływ. Możemy podjąć decyzję czy jesteśmy reaktywni i czy powoduje nami świat, który męczy czy świadomie decydujemy się na pewne rzeczy, wiemy, jaki mamy kierunek cel, a oddech służy nam jako wiatr w żaglach.

Synonimem oddechu jest tchnienie. Od tego słowa podchodzi natchnienie… Natalio, czy tworząc, pisząc piosenki i śpiewając je czujesz, że dajesz czemuś nowe życie? A ty, Grzegorzu, piszesz książki, wydałeś już trzy pozycje. Czy tworzenie jest dla Ciebie doniosłym aktem, tchnięciem nowego sensu w słowa?

NP: Tworzenie to jest sposób na wyrażanie się. Emocje muszą z nas w jakiś sposób wyjść. Jedni gotują, inni krzyczą – to, co w nas siedzi musi się wydostać, bo inaczej przełoży się to na blokadę, chorobę albo inny problem w ciele. Sztuka jest potrzebna człowiekowi. To, że śpiewam i wymyślam piosenki sprawia, że wszystko, co sobie dostarczam i czym się ładuję w życiu, mogę w jakiś sposób uwalniać, puszczać. Sztuka pomaga mi w przepływie. Z każdym wydechem możemy coś powiedzieć albo zaśpiewać piosenkę… każdy wydech to decyzja w co idziemy i jak ukierunkujemy swoją energię.

GP: Tworzenie jest na pewno czymś w rodzaju przekazania części siebie poprzez to, co się kreuje. Ja jednak nie uważam siebie za artystę. Piszę książki z potrzeby podzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniami, ufając, że to pomoże innym. Natomiast co jest dla mnie wyjątkowe i magiczne, to moment, kiedy moi czytelnicy wracają do mnie z komentarzem, że coś, co napisałem natchnęło ich. Cieszy mnie oczywiście, kiedy ktoś cytuje moje słowa, mówiąc, że one dały początek jakiejś transformacji. Wtedy można powiedzieć, że tchnąłem życie w coś lub kogoś i że jest to akt tworzenia.

Czy od zawsze świadomy oddech ci towarzyszy, czy zdarza się podczas sytuacji stresujących „nie oddychać”?

GP: Jestem człowiekiem i często przyłapuję się na tym, że kiedy odczuwam silny stres, na chwilę wstrzymuję oddech. Normalna reakcja organizmu jest taka, że przez chwilę tłumimy oddech i oceniamy sytuację. To pozwoliło przetrwać naszemu gatunkowi. Tak funkcjonują zwierzęta, z których się wywodzimy. Oczywiście dzięki praktyce oddechu, wiem, jak szybko wrócić do swojej mocy.

Oddech jest świadomy, kiedy jestem go świadomy… a często nie jestem. Moja uważność „zasypia”. Ale nowe, czasami również stresujące sytuacje, pomagają mi wracać do bycia bardziej obudzonym.

NP: Często się to przydarza. Na scenie nie da się nie oddychać, obawiam się, że dużo osób by to zauważyło :). Bycie piosenkarką jest dla mnie gwarantem kontaktu ze swoim głosem i oddechem, ta „fabryka” musi działać sprawnie. Natomiast w życiu codziennym zdarza się często, że coś mnie martwi, nie wyrażę jakiegoś uczucia, emocji i wtedy zamykam się w sobie, napinam szczękę, aż nie otwieram ust kiedy mówię! Mój mąż jest psychologiem i od razu dostrzega te momenty, zwraca mi na to uwagę. Stresuję się i wstrzymuję oddech w różnych sytuacjach, na przykład kiedy prowadzę samochód i przydarza się trudna sytuacja, ale to są instynkty, odruchy.

Częściej wstrzymujemy oddech z zachwytu czy ze strachu?

GP: Większość ludzi robi to częściej ze strachu. To zdrowa reakcja, spadek po naszych przodkach. Dzięki niej wiemy, że jesteśmy żywi. Myślę, że trudno jest, z ręką na sercu, przyznać, że częściej towarzyszy nam bezdech pochodzący od zachwytu.

NP: Ja częściej wstrzymuję oddech ze strachu… W oddychaniu dostrzegam analogię do tego, co robi nurek albo wieloryb. Im więcej ma w płucach tlenu, tym wyżej się unosi, tym bliżej jest ziemi. A z każdym wydechem schodzi głębiej. Jak chcę się zdystansować do czegoś, to robię przerwę po wydechu. To mi bardzo pomaga również przed wejściem na scenę kiedy otacza mnie dużo ludzi, ogromna energia, stres… Jak jestem czymś zachwycona, to świadomie wciągam to, chłonę. Nawet mój nauczyciel śpiewu mówił, że piękno możemy swoją świadomością wchłaniać wraz z wdechem… W takich ekstatycznych momentach, kiedy przeżywam piękno, oddycham i zatrzymuję tę chwilę.

Z Adą Kućmierz rozmawiają: Ania Sama, Eliza A. Tkacz, Iggy Not Pop i Milito.

Wielu artystów na początku muzycznej drogi zadaje sobie pytanie czy wydawać swój materiał samodzielnie czy jak najszybciej poszukać wytwórni. Często panuje przekonanie, że bez wytwórni nie da się wejść do świata muzycznego biznesu, zatem przynależność do większego labelu wydaje się pożądane, a wręcz konieczne. 

Tymczasem Tak Brzmi Miasto skupia się podczas swoich szkoleń na usprawnianiu działań artysty samozarządzającego się. Czworo uczestników programu TBM Inkubator 2020 zaprosiłam do rozmowy o ich drodze artystycznej, wyborach oraz planach na przyszłość, właśnie w kontekście pracy muzyka niezależnego.

Jesteś artystką niezależną, wydałaś samodzielnie płytę (Ania Sama, LP Śnienie; Eliza A.Tkacz, EP Flash Frames – przyp. red.). Czy tak wyobrażałaś sobie swoją karierę czy chciałaś raczej trafić pod skrzydła wytwórni?

Ania Sama: Pierwotnie obawiałam się tego, że trafię do wytwórni zanim jeszcze wszystko będzie ustrukturyzowane w mojej głowie. Stwierdziłam więc, że zanim zwiążę się z labelem, najpierw nagram muzykę, przyjrzę się jej i zobaczę, co z tego wyjdzie… Udało mi się samodzielnie (z pomocą Pana Winyla) przeprowadzić cały proces, moja płyta wyszła, a ja jestem jej wydawcą.

Eliza A. Tkacz: Nigdy nie myślałam o tym, że chciałabym trafić do wytwórni. Nagrałam swoją pierwszą epkę i nie wiedziałam, jakie podjąć dalsze kroki. W szkole muzycznej nikt nie uczył nas jak działa przemysł muzyczny. Nauczyciele muzyki nie mają takiej wiedzy. Dopiero kiedy trafiłam na kurs TBM, otworzyły mi się oczy na świat muzycznego biznesu i odkryłam, że… im większą mam wiedzę, tym mniej wiem. Na pewno nie ma jedynej słusznej drogi. Nie chcę pracować dla wytwórni, moim zdaniem podpisanie kontraktu jest jak praca na etacie. Podobnie jak w dużej firmie: artysta umawia się na dany projekt (płytę, singla, epkę, teledysk), dostaje zadania do wykonania, które przy wykorzystaniu wszelkich swoich umiejętności i wiedzy powinien jak najlepiej wykonać, a w zamian za to dostaje swoją (niewielką) część zysku. Wytwórnia daje pewną „gwarancję zatrudnienia, ale ja jestem już zatrudniona – pracuję jako naukowiec i nie planuję zmieniać pracy, a nie wyobrażam sobie pracować na dwóch etatach jednocześnie.

Eliza A. Tkacz

Eliza A. Tkacz, Foto Yoann Masson

 

A jeśli w trakcie procesu tworzenia materiału pojawiłaby się propozycja podpisania umowy od wytwórni? 

Milito: Ja już mam podpisany kontrakt: sam ze sobą. To jest moje powołanie. Sam kupiłem już swój produkt i poświęcam mu na co dzień bardzo dużo czasu. Nawet nie odczułbym dużej zmiany, bo pracuję na tak wysokich obrotach, jakbym sam miał swoją wytwórnię.

A.S.: To zależy od kogo by była ta propozycja i jaka. Przede wszystkim nie jest tak łatwo dostać ofertę od wytwórni. Trzeba mieć już swój kapitał, pomysł na siebie, publikę czy choćby pierwszą nagraną płytę, żeby wnieść coś od siebie. Nie chciałabym, żeby jakiś zespół osób zrobił wszystko za mnie, podczas gdy ja nie miałabym żadnego udziału w całym procesie wydawniczym. Skoro wytwórnia zrobiła za ciebie wszystko, to czerpie również pełne zyski z efektów twojej pracy. Zależy czy szukasz w wydawcy partnera, który udzieli rad i pomocy czy chcesz być produktem, który wydawnictwo sprzedaje według swoich własnych upodobań.

Ania Sama

Ania Sama

 

Iggy Not Pop: Teraz pracuję nad epką i rozważam wysłanie jej do kilku wytwórni. Powody są trzy. Po pierwsze, chcę się przekonać czy ktoś będzie zainteresowany tym materiałem, po drugie, chciałbym zobaczyć, jak wygląda taka współpraca, bo pierwszą płytę wydałem samodzielnie i tę drogę znam bardzo dobrze. Trzeci powód jest prozaiczny, rodzinny – mam już dwóch synów i gdyby znalazł się ktoś, kto przejąłby ode mnie część obowiązków, to byłbym bardzo szczęśliwy, bo wiem, ile pracy i czasu pochłania wydanie płyty własnym sumptem.

Czy kontrakt z wytwórnią oznacza koniec niezależnych wyborów i swobody artystycznej?

Milito: Uważam, że taką swobodę ma się w sobie. Można jednak pozbawić się wolności artystycznej, nawet będąc artystą niezależnym, ograniczając się własnymi wyobrażeniami i strachem przed tym, że coś nie spodoba się publice. Albo można być człowiekiem otwartym na dyskusję i stać się partnerem dla wytwórni. Natomiast ważne jest by trafić do odpowiedniej wytwórni, a nie na siłę iść do pierwszej lepszej „tłoczni pieniędzy”.

A.S.: W niezależności uwielbiam swobodę w układaniu własnego harmonogramu i wizji artystycznej. Wszystko, co sobie wypracujesz samodzielnie, jest tylko twoje. To bardzo ważne poczucie. Z kolei we współpracy z wytwórnią istnieje duża presja, ale nie boję się tego, że ktoś będzie mi narzucał, co mam grać czy jak pisać. Nie wykluczam w przyszłości kontraktu z wytwórnią.

I.N.P.: Etos artysty niezależnego jest mi na pewno bardzo bliski i gdybym z tej drogi chciał zejść na jakiś czas, to na pewno później chciałabym znów do tego wrócić. Jeśli wytwórnia włożyłaby pieniądze w moją płytę, to na pewno chciałaby, aby materiał dobrze się sprzedał. Mam świadomość, że nie robię komercyjnej muzyki, która jest odtwarzana w radiu, więc na pewno w zamian za załatwienie kilku większych nazwisk na płytę i promocję czy pomoc w skuteczniejszym dotarciu do publiczności, trzeba się zgodzić na podpowiedzi ze strony opiekunów i ingerowanie w materiał.

IGGY NOT POP, foto Grzegorz Ososiński

Iggy Not Pop, foto Grzegorz Ososiński

 

Ja wydałem płytę sam i, oczywiście, pochłonęło to masę pracy, czasu i finansów, ale została zrealizowana tak jak chciałem. Zaprosiłem zaplanowanych wcześniej gości, okładka jest taka jaką sobie wyobrażałem, miks zrobiły osoby, które sam wybrałem. Jestem zadowolony z efektu, jaki osiągnąłem oraz z podjętych przez siebie decyzji. Byłoby świetnie, jakby udało się pogodzić możliwość pełnej decyzyjności i wszystkie benefity jakie niesie za sobą kontrakt z wytwórnią, ale niewielu artystów ma takie szczęście.

Co można zyskać, a co stracić na podpisaniu kontraktu, czyli świadomej rezygnacji z bycia niezależnym?

Milito: Patrząc na zyski, przydałaby mi się pomoc prawna i wsparcie w kwestii umów. Chciałbym stworzyć artystyczno-biznesową przestrzeń, w której każda zaangażowana strona w mój muzyczny projekt byłaby za swoją prace bardzo dobrze wynagrodzona. Uwielbiam współpracować z ludźmi z pasją, a jeśli tacy właśnie ludzie byliby w wytwórni, to chętnie w zamian za akcelerację procesów, nad którymi teraz pracuję, dzieliłbym się zyskiem.

Milito

 

I.N.P.: Ja jestem człowiekiem ugodowym, nie odczułbym wielkiej straty. Na pewno możliwość oddania innym osobom części obowiązków byłaby dla mnie zbawienna, bo zyskałbym czas.

E.A.T.: Będąc artystką niezależną muzykę wykonuję jako hobby, po godzinach pracy, więc nie jestem w stanie wypełniać jakichś planów wydawniczych. Narzucam je sobie sama. Bycie artystą samozarządzającym się można przyrównać do mikroprzedsiębiorstwa: o księgowość, logistykę, sprzedaż, sprawy artystyczne i wydawnicze trzeba zadbać samemu, jest się swoim szefem, trzeba wszystko osobiście skoordynować. Jest to więc trudne i choć robi się to wszystko na swoich zasadach i w swoim tempie, to jednak ma się mało czasu, a bardzo dużo pracy.

Ania Sama
https://aniasama.pl/

 

Eliza A. Tkacz
http://elizatkacz.com

 

Milito
https://www.instagram.com/militohome/
https://www.facebook.com/milito1987

 

Iggy Not Pop
https://www.facebook.com/iggynotpop/

 

Debiutancki album Ani Samej miał swoją premierę 4.06.2021. „Śnienie” to piękna opowieść złożona z 10 utworów, nad którymi pracowało kilku producentów: Szymon Piotrowski, Michał i Mateusz Sarapata, Patrick The Pan, Hyper Son oraz Bartek Brzeziński. 

Śnienie to dla mnie powitanie pewnego etapu w życiu. Jako już dorosła osoba zdecydowałam się na ryzykowną rzecz, jaką jest pójście za sercem i ten album jest zwieńczeniem tej drogi, a zarazem jej początek. Świętuję nim trafność swojej decyzji, fakt, że nie zakopałam talentu oraz wytrwałość, która towarzyszyła mi przez te kilka ostatnich lat. Rozprawiłam się w nim z wieloma wątkami w moim życiu – mówi artystka.

Płyta utrzymana jest w stylistyce artystycznego alt-popu gdzie poetyckie teksty stykają się z taneczną, kołyszącą muzyką.

Melorecytacyjne intro („Kremowy papier” z produkcją Patricka The Pan) otwiera płytę i zapowiada eteryczne, pełne czułości i intymności doznania. „Pestka” (do której znakomity obraz stworzyła Olga Czyżykiewicz) wciąga głębiej w poetycki i oniryczny świat Ani, aby już po chwili rozkołysać w kolejnym utworze  – „Kołyszą” wraz z tytułowym „Śnieniem” promują album teledyskami spójnymi z  klimatem sennych marzeń, który towarzyszy całej płycie.

Na uwagę zasługuje nieco odmienny od pozostałych lekki i pełen uroku utwór „Krok po kroczku” – to piosenka, od której zaczęła się cała praca nad płytą.

Album można zamówić za pośrednictwem strony chodzasluchy.com .

 

Koncert promujący 2.07.2021 w Krakowie, w klubie Luneta Nocą. 

O trudnych wyborach, równowadze między pracą i rodziną, pandemii, intuicji i złotym środku z Natalią Grosiak – liderką i wokalistką – oraz Maćkiem Polińskim – menedżerem Mikromusic rozmawia Ada Kućmierz.

Ada Kućmierz: Jak dzisiaj oceniacie najważniejsze decyzje podjęte w minionym, pandemicznym roku?

Natalia: Maciek, może byś przełożył koncerty nie o pół roku, tylko o rok?

Maciek: Tak, gdybym tylko wiedział, jak długo będzie trwała pandemia, na pewno zmieniłbym koncepcje. Ale nie czuję, żebyśmy popełnili jakiś błąd, którego teraz żałujemy. Najważniejszą rzeczą, jaka się wydarzyła w 2020 roku, było wydanie płyty „Kraksa”. Podjęliśmy to ryzyko wspólnie i myślę, że dobrze się stało, że to się wydarzyło. Pandemia nadal trwa, więc przesuwanie premiery nic by nie zmieniło.

AK: Czy zamierzacie promować nowy materiał z opóźnieniem, czy też ruszycie w trasę dopiero, jak wydacie coś nowego?

M: Trasę opóźniliśmy i tak, zagraliśmy w marcu 2021 jedynie dwa koncerty z planowanej trasy, w Łodzi i Wrocławiu. Myślę, że latem będzie nowe otwarcie promocji tej płyty podczas plenerowych koncertów, ale mam też nadzieję, że jesienią wrócimy już do klubów.

N: Ustaliliśmy, że trzeba podejmować jakieś decyzje – albo że nie planujemy koncertów, albo je organizujemy, potem najwyżej będziemy je przekładać. Decyzyjność jest tu kluczowa.

AK: Jak wygląda podejmowanie decyzji w kontekście prowadzenia zespołu? Czy czujecie się mistrzami kompromisów?

N: Myślę, że w tym zespole najszerszym polem kompromisów jest pole muzyczne. Zachodzą one pomiędzy mną, Dawidem i Piotrkiem, czyli producentami muzycznymi, a jeśli chodzi o politykę zespołu i jego działanie, decyzje podejmuję wspólnie z Maćkiem, który ma coraz więcej obowiązków i jest coraz bardziej samodzielny w podejmowaniu wszelkich decyzji. Ma moje pełne zaufanie.

AK: Czy od początku mieliście „wspólną myśl zespołu” czy trzeba było docierać się latami?

N: Nasz zespół składa się z dwóch „podzespołów”: zespół „artystyczno-wykonawczy” i „administracyjno-wydawniczy”. Mianownikiem jest moja osoba, bo zasiadam w „zarządzie” jednym i drugim <śmiech>. Mamy więc dwa zbiory, które rzadko ze sobą muszą dyskutować, więc że nie ma między nami żadnych tarć. Od kiedy Maciek jest w naszym zespole wszystko pięknie się układa. Ale to też jest kwestia wcześniejszych wyborów, których musiałam dokonać, których nie żałuję, i z których jestem bardzo zadowolona.

AK: No tak, te decyzje, to pewnie też wiele trudnych momentów, pożegnania… Skład zespołu od pierwszej płyty dosyć mocno się zmienił?

N: W zespole „Mikromusic” ludzie się zmieniali aż do płyty „Sennik”, a przy płycie „Sova” mieliśmy już aktualny skład. To był 2010 rok, więc jesteśmy już razem 11 lat w stałym składzie. W kwestiach managementowych też się wiele zmieniało, aż do momentu, kiedy sama się tym zajęłam na pewien czas. Później, w yMusic, poznałam Maćka i tak już od trzech lat tworzymy zgrany zespół Mikro Management. Zbudowaliśmy świetną strukturę, która dobrze działa – Maciek wykonał ogromną pracę, zdjął z moich barków ciężar i właściwie samodzielnie wydał ostatnia płytę.

M: A Ty byłaś dla mnie wsparciem psychologicznym!

N: Tak, wsparcie psychologiczne każdemu się przydaje! A ja potrzebowałam fizycznego odciążenia w obowiązkach, bo jestem teraz mamą na pełen etat, gospodynią domową z mnóstwem obowiązków na głowie.

AK: Maćku, a jak to było u Ciebie z decyzją o wzięciu pod opiekę dużego, sprawnie działającego zespołu? Bałeś się? Czy czujesz teraz, że była to dobra decyzja?

M: Oczywiście, że się bałem! W poprzedniej firmie nie zajmowałem się managementem, tylko produkcją koncertów. Pracowałem m.in. z Natalią Przybysz, Tymonem Tymańskim, Kasią Lins. Dużo się nauczyłem, ale podjąłem decyzję, że muszę coś zmienić i odejść. Przez pewien moment byłem w zawieszeniu, szukałem nowej drogi. Wtedy też odezwała się Natalia.

N: Ja widziałam już wcześniej jak Maciek pracuje. Wiedziałam, że da sobie radę doskonale, jest solidny i można na nim polegać.

M: To też było ryzykowne z twojej strony!

N: No tak, ale tutaj rolę gra intuicja. Słuchałam siebie, wiedziałam, że będzie dobrze.

M: W yMusic się dotarliśmy i wiedzieliśmy, czego od siebie oczekujemy, a czas pokazał, że idzie to w coraz lepszą stronę i dobrze sobie radzimy mimo pandemii i różnych niespodzianek losu, więc była to dobra decyzja.

AK: Czy był taki moment kiedy zaczęło się wszystko szybciej kręcić i baliście się, że trzeba będzie wybierać pomiędzy dalszym rozwojem kariery a rodzinami?

N: 2019 rok był rokiem bardzo pracowitym, zaczęliśmy też dużo jeździć za granicę. W pięć dni w grudniu odwiedziłam Chiny, wróciłam i zagrałam kilka koncertów z Mikromusic, później były Włochy, a jeszcze gdzieś pomiędzy Irlandia i Wilno.

M: Tak! W listopadzie w pewnym momencie zagraliście 10 koncertów dzień po dniu.

N: To była sytuacja wyjątkowa, ale ustaliliśmy z Maćkiem, żeby nie było więcej koncertów niż dana liczba, i żeby był zawsze jeden weekend wolny. Maciek musiał to wszystko pogodzić, kiedy dawałam sygnały, żeby nie przesadzać. Na szczęście brał to pod uwagę.

AK: Układa mi się z tego taki obraz, że wasze wszystkie decyzje są zakorzenione we wcześniejszych ustaleniach i macie stały system wartości?

N: Oczywiście. Poza tym są różne propozycje i różne decyzje. Wszystko omawiamy. Niektórym propozycjom trzeba powiedzieć nie. Ja jestem w gorącej wodzie kąpana, ale na szczęścia mam partnera, który mnie sprowadza na ziemię i tłumaczy, że pewne rzeczy mogą poczekać.

M: Tak jak na przykład kupno busa zespołowego! <śmiech>

N: <śmiech> O, właśnie! Była taka sytuacja w 2019 roku, że już chciałam kupować busa i brać go w leasing, a Maciek jak zwykle spokojnie powiedział: „tak, oczywiście, ale spokojnie, poczekajmy jeszcze i to przemyślmy”. Całe szczęście, że nie kupiliśmy tego busa, bo nie mam pojęcia, co bym z nim zrobiła!…A leasing trzeba płacić.

AK: A propos finansów – zdecydowaliście się na crowdfunding podczas wydawania płyty „Tak mi się nie chce”. Wtedy nie było to tak popularne i był to bardzo odważny krok. Czy podjęlibyście taką decyzję dziś?

N: Oczywiście! To było jedyne rozwiązanie na tamten czas. Skończyła mi się umowa z wytwórnią, postanowiłam więc wydać płytę samodzielnie, ale nie miałam wtedy pieniędzy… To jest właśnie kuriozum, że po kilku latach w wytwórni nie ma się pieniędzy na wydanie płyty! Stwierdziłam zatem, że crowdfunding jest najlepszym wyjściem. Udało się, zebraliśmy nawet więcej niż planowaliśmy, płyta została wydana, każdy darczyńca dostał jakiś prezent – czy to kawę czy płytę lub winyla czy nawet kolację z nami – i wszystko się udało. Podjęłabym tę decyzję jeszcze raz, ponieważ dała nam kompletną niezależność.

AK: Czy gdybyście dziś byli młodym, początkującym zespołem, w tym dziwnym czasie, bez wiedzy jak życie i rynek muzyczny potoczą się dalej, to czy podjęlibyście tę decyzję, aby stać się zespołem na cały etat i poświęcić życie muzyce?

N: Myślę, że trzeba po prostu żyć pasją. Kiedy się ją ma, to już jest szansa na sukces, chociaż zawsze może się nie udać. Ale nie dowiemy się, dopóki nie spróbujemy.

M: Gdybym miał jeszcze raz podjąć decyzję dt. pracy w branży muzycznej to, pomimo obecnej sytuacji, nadal chciałbym to robić. Wierzę w to, że jeżeli coś się kocha i chce się to robić, to jest spora szansa na to, że coś z tego wyjdzie!

N: Chyba, że…nie wyjdzie.

M: Oczywiście, ale jak naprawdę rozwija się swoją pasję, to zawsze się na tym korzysta i kiedy jest się wytrwałym, to zwiększa się szansę na to, że coś z tego wyjdzie.

N: Nagrywałam ostatnio wokal dla producenta, który na co dzień jest weterynarzem, ale rozwija swoją muzyczną pasję. Spełnia się w obydwu zawodach, ale to, co najważniejsze to fakt, że robi swoje. Tak jak śpiewał Wojciech Młynarski: RÓBMY SWOJE!

AK: Piękna puenta. Czy możemy ją potraktować jako klucz do nieżałowania decyzji?

N: Tak. Nie ma nic gorszego niż niepodejmowanie decyzji. Nawet zła decyzja jest dobra, ponieważ ją podjęliśmy. Podejmowanie decyzji jest wielką umiejętnością.

Jak rozpocząć współpracę z artystą? – Robert Gajewski VS Bartosz Stawiarz

VS. to seria wywiadów kontrastujących opinię dwóch specjalistów na dany temat. Zadajemy te same pytania, a odpowiedzi… bywają różne! Prezentujemy dwa z wielu możliwych punktów widzenia, bo w branży muzycznej „wszystko zależy” – nie ma jedynej słusznej drogi. Wierzymy, że różne opinie pozwolą Ci jednak znaleźć się odrobinę bliżej Twojego własnego sposobu na działanie.

W dzisiejszym odcinku pytamy o rozpoczęcie współpracy menedżerskiej z artystą dwóch doświadczonych menedżerów.

Robert Gajewski, menedżer muzyczny, od 2013 roku związany z wytwórnią Kayax (Smolik, Skubas, Kev Fox, Miro Kępiński), organizator wydarzeń kulturalnych i muzycznych (m.in. w warszawskich klubach Hybrydy, Palladium, Proxima), dziennikarz muzyczny (Radio Kampus), a także muzyk.

Bartosz Stawiarz, kurator programu Tak Brzmi Miasto Inkubator 2019-2021, menedżer muzyczny i animator kultury z ponad jedenastoletnim doświadczeniem. Jako menedżer Wojtka Mazolewskiego i jego zespołów odnosił sukcesy w Polsce i za granicą. W okresie tej współpracy artyści zdobyli platynową i dwie złote płyty, zagrali ponad 500 koncertów w 32 krajach na trzech kontynentach, wystąpili na prestiżowych festiwalach, takich jak Tokyo Jazz Festival, Istanbul Jazz Festival, Przystanek Woodstock czy Męskie Granie. Od lutego 2020 Bartosz działa we własnej firmie Glory of Story zajmując się kampaniami wizerunkowymi firm, doradztwem w zakresie budowania marki.

W jaki sposób i gdzie menedżer może szukać artysty? A może to sami artyści poszukują menedżera?

RG: Odbywa się to dwojako. Menedżerowie pojawiają się na przeglądach, showcase’ach czy konkursach i poszukują tam talentów, którymi mogliby się w przyszłości zająć. Działa to też w drugą stronę: młodzi artyści po to pokazują się w talent show czy na przeglądach i biorą udział we wszelkiego rodzaju aktywnościach konkursowych, żeby zaprezentować się szerszej publiczności, pokazać się jury, ale także znaleźć wytwórnię, z którą mogą podpisać kontrakt i poznać managera, który pokieruje ich karierą muzyczną.

BS: Kiedy jest się aktywnym managerem czy organizatorem wydarzeń muzycznych, branża szybko zauważa, że pojawia się ktoś ambitny, kto robi jakieś ciekawe rzeczy, np. festiwale – i te osoby są często poszukiwane przez samych artystów. Jako menedżer trzeba zacząć od tego, że kręci Cię i inspiruje muzyka danego wykonawcy. Chyba, że szukasz „podmiotów dochodowych”, bo chcesz się uczyć od nich, bez względu na to czy muzyka ci odpowiada. Zawsze jest sporo wolnych wakatów, również u topowych zespołów, bo managementy się zmieniają. Są też artyści samozarządzający się, szukający kogoś, kto ma fajną energię i pomoże im ogarnąć ich karierę.

Jak poznać, że chce się pracować razem i na co uważać? Jakaś iskra?

RG: Musi zaiskrzyć! Nie wyobrażam sobie pracować z artystą, którego twórczość mnie nie interesuje, nie intryguje, nie mam dreszczy słuchając jego muzyki. Zwłaszcza, gdy jako menedżer aktywnie szukam kogoś nowego do współpracy, to ta świeżość i chemia są bardzo ważne. Artysta natomiast powinien widzieć w menedżerze opiekuna i mentora, osobę, która ma kompetencje. Ale też powinien czuć z jego strony wsparcie i wiedzieć, że menedżer jest również fanem jego twórczości i mają wspólny obraz przyszłej kariery. Pierwszym sygnałem jednak powinny być po prostu ludzkie odczucie i intuicja. Współpraca to nie tylko sukcesy i wyprzedane sale koncertowe, ale także mnóstwo ważnych wyborów i masa trudnych sytuacji, przez które trzeba przejść razem.
Niezwykle istotna jest też świadomość, na jakim polu jestem w stanie z artystą współpracować. Muszę przykładowo mieć kontakty i wiedzę jak się poruszać na rynku danego gatunku muzycznego, bo każdy z nich ma swoją specyfikę.

BS: Iskra to jedno, ale jest też ważne, że gdy mówisz o szczegółach swojej pracy jest jakaś informacja zwrotna. Czy zespół naprawdę wie, po co cię potrzebuje. Bardzo często zespoły nie wiedzą czego chcą od swoich menedżerów. Wielu artystów po prostu chce, żeby „się kręciło”. Również jest istotne jakiego typu system zarządzania zespołem istnieje już teraz. Czy jest wódz, jakiś lider czy raczej demokracja. Jeśli muzycy nie mówią zgodnym głosem, to jak będzie ta praca w przyszłości wyglądać? Już na początku to badasz, zastanawiasz się czy warto z nimi pracować. Nie powinno się podejmować żadnych decyzji emocjonalnie, po pierwszym spotkaniu. Warto dać sobie czas na przemyślenie, żeby decyzja się „uleżała”. Zastanowić się czy chcemy coś współtworzyć czy wolimy zespół z topu, żeby od razu wchodzić na głęboką wodę. Chodzi o czas, bo to jedyne, czego w życiu się nie kupić.

Co dzieje się, gdy początkowy entuzjazm wygasa i trudno pracować razem, albo gdy nasze cele się rozmijają? Jak temu przeciwdziałać?

RG: Bywa, że relacja z artystą się wypala, choć oczywiście na pewnym poziomie zawodowstwa pracuje się efektywnie, mimo że nie ma już tzw. motyli w brzuchu. Rynek pokazuje wiele takich przykładów i czasami lepiej odpuścić, zostać kumplami czy przyjaciółmi prywatnie, ale już nie pracować ze sobą. Jest wielu kreatywnych artystów, których sztuka jest zjawiskowa, ale w relacjach zawodowych są nieznośni i po prostu nie da się tego połączyć.

Cele artysty i menedżera są chyba zawsze spójne: artysta chce zrobić ogromną karierę, a menedżer mieć w tym udział i wszyscy ostatecznie chcieliby zmierzyć ten sukces wynikiem finansowym.

BS: Jeśli wiesz czego Ty chcesz, to gdy zapytasz zespół, a oni będą mieć zupełnie inną wizję, to już wiesz, że trzeba kalkulować pewne ryzyko. Możecie się po prostu w dalszej części współpracy zupełnie nie dogadać.
Przede wszystkim, gdy menedżer ma własną wizję, to wie czy może pracować tylko dorywczo czy może sobie pozwolić finansowo np. na rok niezbyt dochodowej pracy. Menedżer już na spotkaniu z zespołem powinien zacząć od poznania ludzi, ich wizji, planów i pomysłów na przyszłość. Trzeba dowiedzieć się jak zespół chciałby się rozwijać, gdzie się widzi za rok, dwa, trzy. I czy jest to zgodne z tym, gdzie chcesz być Ty.

A pieniądze? Jak można ocenić potencjał finansowy artysty? Czy menedżer musi inwestować na początku?

RG: Nie ma excelowych tabelek, w które można wprowadzić dane i uzyskać jednoznaczną odpowiedź czy ktoś jest żyłą złota czy nie. Można oczywiście na podstawie doświadczenia i rynku ocenić, że jakaś piosenka mogłaby „zrobić karierę”, ale to są tylko ludzkie przeczucia. Działa to też w drugą stronę, można by przypuszczać, że młody artysta zgłaszając się do menedżera, który osiągnął sukces, prowadząc znanych pięciu czy dziesięciu artystów, także zrobi karierę dzięki niemu. Pewnie taki doświadczony menedżer ma umiejętności pozwalające mu lepiej zająć się artystą niż początkujący, ale do tego dochodzą także takie parametry jak czas, sam artysta i rynek. To jest działanie na bardzo żywym i niepewnym organizmie. Czasem po prostu nie trafi się na odpowiedni czas i chociaż menedżer oraz cały team wierzą w artystę, to niestety sukces nie przychodzi, a artysta przepada.

BS: To zależy od modelu i czego ty szukasz. Czy masz możliwość zainwestować swój czas? Czy jednak musisz mieć stały dochód, bo już masz kredyt we frankach czy rodzinę na utrzymaniu i trzeba po prostu pracować. To też nie wyklucza bycia menedżerem, ale wtedy celujesz w zupełnie innych artystów. Jeśli masz jakieś doświadczenie w zakresie zarządzania, albo studiowałeś ten kierunek, to chciałbyś na przykład być asystentem takiego zespołu, który już zarabia, jeździ po dużych koncertach. Oni też mogą potrzebować jakiejś pomocy, na przykład tour menedżera. Być może w ogóle masz potrzebę dużej kontroli i chciałbyś być jak menedżerowie w latach siedemdziesiątych, jak w przypadku The Beatles. Czyli kiedy tak naprawdę lepisz ten zespół wspólnie i jesteś takim właśnie „piątym Beatlesem”. Wtedy rośniesz z nimi i nastawiasz się na to, że będzie to spora inwestycja na początku, ale też się wspólnie uczycie i wspólnie będziecie świętować sukces.

A gdy pomimo obustronnego zaangażowania i pracy jednak się nie udało? Albo właśnie się udało! Jak zabezpieczyć interesy obydwu stron zanim podejmie się współpracę?

RG: To jest tak jak w każdej innej pracy, kiedy idzie się najpierw na okres próbny. Szef musi sprawdzić, czy daną osobę obsadził na odpowiednim stanowisku, a ta osoba ma także czas, aby wycofać się, jeśli będzie się źle czuła. Podobnie działa to w związku: przecież nie decydujemy się czy chcemy z kimś spędzić życie już na pierwszej randce! Oprócz „chemii” trzeba się także poznać. Dlatego na drugim czy trzecim spotkaniu, kiedy już wiemy, że chęci są obopólne, należy ustalić jakieś podstawowe zasady współpracy. Polecam spisywanie małych kontraktów. Nie wiem, dlaczego w Polsce boimy się umów i zobowiązań. Zaufanie jest tu kluczowe, ale oczywiście polecam uważne i wnikliwe czytanie kontraktów zanim się je podpisze. Najlepiej skorzystać z porady dobrego, doświadczonego prawnika, nawet jeśli nie ma się jeszcze menedżera i podpisuje się kontrakt samodzielnie. Warto zapoznać się z realiami, które funkcjonują na rynku: menedżer pobiera około 20% od gaży z danej umowy, agencja bookingowa to jest najczęściej 10%.

BS: To jest rozmowa o tym co będzie, kiedy zaczniemy pracować, kiedy się pojawi się sukces i efekty. Gdy wypracujesz jakieś oferty dla zespołu, to jak wtedy zespół będzie postrzegał współpracę z tobą? Co, gdy będzie miał, na przykład, więcej opcji, więcej menedżerów się odezwie i będą to ludzie bardziej wpływowi od Ciebie? Ważne czy bycie menedżerem to dla Ciebie tylko hobby, czy to ma być twoja przyszłość. Jest wiele takich zagadnień, które należy rozważyć. Dlatego zabezpieczasz siebie np. pracujemy na wyłączność, bo za rok, za dwa może być tak, że będzie jakiś sukces i pojawią się inni menedżerowie, którzy będą chcieli współpracować, a zespół też zobaczy nową szansę. Ale w momencie wejściowym, na początku, gdy nie ma jeszcze widocznego efektu, to ty wkładasz pracę. Dlatego właśnie potrzebne są takie ustalenia.

Co w sytuacji, gdy zysków nie ma? Albo gdy jedna ze stron chce się rozstać?

RG: Kiedy nie ma zysków, to jest kwestia samego początku – obie strony muszą zainwestować. Najpierw inwestują swój czas, kompetencje i zaangażowanie, więc warto byłoby ustalić, ile trwa okres próbny, czego od siebie oczekujemy, ile pracujemy. Kiedy młody artysta przychodzi do doświadczonego menedżera, ten błyskawicznie ocenia czy artysta jest twórczy, płodny, czy słucha rad, czy ma pokorę i potrafi współpracować. Menedżer też ocenia czy jest w stanie iść za wizją artysty, bo każda relacja jest inna i trzeba podejść do niej indywidualnie. To wszystko jest kwestią ustalenia. Wiadomo, że często pojawiają się artyści, którzy mają ogromny talent, ale nie mają zaplecza finansowego. Menedżer może postarać się o dofinansowanie lub nawet z własnych zasobów sfinansować początek kariery artysty. Kiedy jednak artysta, po roku czy dwóch, widzi dla siebie inną drogę, przychodzi moment rozliczenia. Jeśli więc po okresie próbnym decydujemy się na współpracę, konieczne jest ustalenie podziału z ewentualnych zysków i, w razie potrzeby, możliwości odzyskania tego, co się zainwestowało. Musi więc nastąpić coś takiego jak intercyza małżeńska. Mogą to być kary umowne, spłacanie się wzajemne czy udział procentowy w przyszłych zyskach. Tak to też działa w dużej wytwórni. Warto pamiętać, że umowy spisuje się na „złe czasy” i może być długi okres wspaniałej współpracy, a po umowę sięgniemy dopiero podczas rozstania i w sytuacji, gdy coś pójdzie nie tak… Podkreślam więc, warto poczekać z decyzją, nie podejmować jej pochopnie, zainwestować w poradę prawną, negocjować warunki i trzy razy przemyśleć każdą decyzję.

BS: Czasem efektów długo nie będzie widać, a sukces przychodzi dopiero po wielu latach. Pracowaliście ciężko i nic nie szło, ale ostatni rok był udany i ta wcześniejsza praca zaczęła owocować. I nagle zaczęły się odzywać większe wytwórnie z własnymi menedżmentami i zaczęły się propozycje od festiwali. To jest często moment próby dla tej współpracy artysta–menedżer. Istotne jest wtedy jakie były ustalenia na początku. Może też być w drugą stronę: przychodzi młody menedżer do już znanego zespołu, oni go biorą pod skrzydła, wierzą w niego, on się wkręca w branżę, zaczyna zdobywać kontakty i nagle mówi: „dobra, dziękuję wam, poznałem innych artystów i oni mi obiecują lepsze stawki, bo już mnie znają, widzą, że coś już zrobiłem z wami”. Dlatego również artysta powinien się zabezpieczyć. Musi przygotować się na takie przypadki.
Umowa jest oczywiście rzeczą ważną, ale już kwestia sposobu jej zawarcia może być różna i jest do ustalenia pomiędzy partnerami. Może to być po prostu mail, bo dobrze przynajmniej mailem sobie skwitować ustalenia.

Z Robertem rozmawiała Ada Kućmierz, z Bartoszem An Ziembińska (społeczność TBM).